India-China Trade Update: નિકાસ વધી છતાં ટ્રેડ ડેફિસિટ $100 બિલિયનથી વધુ

ભારત માટે સૌથી મોટું સકારાત્મક પાસું તેની નિકાસમાં આવેલો ઉછાળો છે. ચીન જેવા કડક બજારમાં ભારતની નિકાસમાં 38%નો પ્રભાવશાળી વધારો નોંધાયો છે, જે કુલ $17.5 બિલિયન સુધી પહોંચી છે. આ વૃદ્ધિ પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ હેઠળ સ્માર્ટફોન અને ટેલિકોમ સાધનોનું વધતું ઉત્પાદન છે. એપ્રિલ-જાન્યુઆરી દરમિયાન ચીનમાં સ્માર્ટફોનની નિકાસ છ ગણી વધીને $2.3 બિલિયન થઈ છે. આ ઉપરાંત પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોમાં 133% અને કોપર માલની નિકાસમાં પણ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી છે.

નિકાસમાં ધરખમ વધારો થયો હોવા છતાં, ભારતની આયાતનો આધાર એટલો મોટો છે કે વેપાર ખાધ ઘટવાને બદલે વધી રહી છે. ચીનથી થતી આયાતમાં 15%નો વધારો થતા કુલ આયાત આશરે $120 બિલિયન પર પહોંચી છે. ભારતીય ઉદ્યોગો હજુ પણ ઇલેક્ટ્રોનિક ઘટકો, ભારે મશીનરી, રસાયણો અને ફાર્માસ્યુટિકલ ઘટકો (APIs) માટે ચીન પર ખૂબ નિર્ભર છે. ભારત સરકાર દ્વારા આયાત પર નિયંત્રણ લાવવાના અને ગુણવત્તાના કડક ધોરણો સ્થાપિત કરવાના પ્રયાસો છતાં, સ્થાનિક ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિઓને ચાલુ રાખવા માટે ચીની કાચા માલની અનિવાર્યતા આ આંકડાઓમાં સ્પષ્ટ જણાય છે.

વેપાર અસંતુલન પાછળનું એક મુખ્ય કારણ ચીનની સંરક્ષણવાદી નીતિઓ છે. ભારત દ્વારા વારંવાર રજૂઆતો કરવામાં આવી હોવા છતાં, ચીન તેના બજારમાં ભારતીય ઉત્પાદનોના પ્રવેશને કડક નિરીક્ષણ પ્રોટોકોલ અને અસ્પષ્ટ ગુણવત્તા ધોરણોના બહાને પ્રતિબંધિત કરે છે. આનાથી ભારત અને ચીન વચ્ચેનો વેપાર સંબંધ મોટાભાગે એકતરફી બની ગયો છે, જ્યાં ભારત ચીન માટે મોટું બજાર છે પરંતુ ચીન ભારત માટે તેટલું જ ખુલ્લું બજાર સાબિત થતું નથી.

વેપાર ખાધના આ આંકડાઓ વચ્ચે ભારત સરકારે વિદેશી રોકાણના નિયમોમાં વ્યૂહાત્મક ફેરફાર કર્યો છે. ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઇન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT) એ ફોરેન ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (FDI) નીતિમાં સુધારો જાહેર કર્યો છે. નવા નિયમ મુજબ, જે વિદેશી કંપનીઓમાં ચીની શેરહોલ્ડિંગ 10% સુધી છે, તેમને હવે ભારતમાં રોકાણ કરવા માટે સરકારની પૂર્વ મંજૂરીની જરૂર રહેશે નહીં. તેઓ ‘ઓટોમેટિક રૂટ’ દ્વારા રોકાણ કરી શકશે. આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માટે જરૂરી મૂડી અને ટેકનોલોજીની અછતને દૂર કરવાનો છે.