આવકવેરા અધિનિયમ, 2025 અમલમાં આવ્યા બાદ હવે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 થી PF ઉપાડ કરતી વખતે TDS (ટેક્સ ડિડક્ટેડ એટ સોર્સ) કપાતમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે ‘ફોર્મ 15G’ કે ‘ફોર્મ 15H’ માન્ય રહેશે નહીં. આ જૂના બંને ફોર્મ્સનું સ્થાન હવે એક જ એકીકૃત (Unified) ફોર્મ એટલે કે ‘ફોર્મ 121’ એ લઈ લીધું છે.
જૂના ફોર્મ્સ રદ: હવે ઉંમર અનુસાર અલગ ફોર્મ ભરવાની ઝંઝટમાંથી મુક્તિ
અત્યાર સુધી પીએફ સભ્યો ટેક્સ કપાત રોકવા માટે પોતાની ઉંમર અનુસાર અલગ-અલગ ફોર્મ્સ જમા કરાવતા હતા. જેમાં 60 વર્ષથી ઓછી ઉંમર ધરાવતી વ્યક્તિઓ ‘ફોર્મ 15G’ અને વરિષ્ઠ નાગરિકો (Senior Citizens) ‘ફોર્મ 15H’ સબમિટ કરતા હતા.
જોકે, આવકવેરા અધિનિયમ, 2025 ની કલમ 393(6) હેઠળ સરકારે તમામ ઉંમરના કરદાતાઓ માટે આ પ્રક્રિયા સરળ બનાવી દીધી છે. હવે કોઈપણ વય જૂથના પાત્ર પીએફ સભ્ય માત્ર ‘ફોર્મ 121’ નો ઉપયોગ કરીને જ TDS મુક્તિ માટે દાવો કરી શકશે. જો તમે હવે ભૂલથી પણ જૂનું ફોર્મ સબમિટ કરશો, તો તમારી TDS કપાત અટકશે નહીં.
શું ફોર્મ 121 ભરવાથી પીએફની રકમ સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત થઈ જશે?
ઘણા લોકોના મનમાં એવો ભ્રમ રહે છે કે ફોર્મ 121 જમા કરાવતાની સાથે જ PF નો ઉપાડ કરમુક્ત થઈ જાય છે, પરંતુ આવું નથી. આ ફોર્મ માત્ર પીએફ ઉપાડ વખતે તાત્કાલિક TDS ન કાપવા માટેની એક આત્મ-ઘોષણા (Self-declaration) અરજી છે.
આ સુવિધાનો લાભ મેળવવા માટે કર્મચારીની તે નાણાકીય વર્ષની અંદાજિત કુલ આવક પર કોઈ કર જવાબદારી (Tax Liability) બનતી ન હોવી જોઈએ. સામાન્ય રીતે જ્યારે કોઈ કર્મચારી 5 વર્ષથી ઓછી સતત નોકરીના સમયગાળા દરમિયાન ₹50,000 થી વધુ પીએફ ઉપાડે છે, ત્યારે TDS લાગુ પડે છે. જો તમારી કુલ વાર્ષિક આવક કરપાત્ર મર્યાદાથી ઓછી હોય, તો જ તમે આ ફોર્મ ભરીને ટેક્સ કપાત અટકાવી શકો છો.
કોણ કરી શકશે ફોર્મ 121 નો ઉપયોગ અને કોના માટે છે મનાઈ?
EPFO ની નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ, ફોર્મ 121 નો લાભ મેળવવા માટે કેટલીક ચોક્કસ શરતો નક્કી કરવામાં આવી છે. માત્ર ભારતના નિવાસી નાગરિકો (Resident Individuals) જ આ ફોર્મ સબમિટ કરી શકે છે. આ સિવાય, આ ફોર્મ સબમિટ કરવા માટે કર્મચારી પાસે માન્ય PAN (પરમેનન્ટ એકાઉન્ટ નંબર) હોવો અનિવાર્ય છે.
જો PAN વગર અથવા ખોટી વિગતો સાથે આ ફોર્મ ભરવામાં આવશે તો તેને રદ ગણવામાં આવશે. બીજી તરફ, બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRIs), કંપનીઓ અથવા એવા વ્યક્તિઓ કે જેમની વાર્ષિક આવક ટેક્સ સ્લેબ મુજબ કરપાત્ર છે, તેઓ આ ફોર્મનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં.
સરળ અને ડિજિટલ બનશે પ્રક્રિયા: ઓનલાઇન સબમિશન અને e-Signing ની સુવિધા
પીએફ સભ્યો માટે આ પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક અને ઝડપી બનાવવા માટે EPFO એ ઓનલાઇન સિસ્ટમને મજબૂત બનાવી છે. EPFO દ્વારા પોતાની તમામ પ્રાદેશિક કચેરીઓને ‘યુનિક આઈડેન્ટિફિકેશન નંબર’ (UIN) જનરેટ કરવા માટેના જરૂરી નિર્દેશો આપી દેવામાં આવ્યા છે.
સભ્યો હવે EPFO ના યુનિફાઇડ મેમ્બર પોર્ટલ (Unified Member Portal) પર જઈને પીએફ વિથડ્રોઅલ ક્લેમ કરતી વખતે જ ઓનલાઇન ફોર્મ 121 ભરી શકશે અને ઈ-સાઇન (e-Sign) કરીને જમા કરી શકશે. ડિજિટલ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમના કારણે હવે તમારી અરજીનું સ્ટેટસ સરળતાથી જાણી શકાશે.



