ડિજિટલ યુગમાં આપણે વિશ્વ સાથે તો કનેક્ટ થઈ ગયા છીએ પરંતુ, સ્ક્રીન આપણી લાઈફસ્ટાઈલ પર પૂરી રીતે હાવી થઈ ગઈ છે. ઓફિસનું કામ હોય કે મનોરંજન, આપણી આંખો એક પણ બ્રેક લીધા વિના સતત ‘ઓવરટાઈમ’ કરી રહી છે.
આ જ કારણોસર વર્તમાન સમયમાં વિશ્વભરમાં લોકો સૌથી વધુ એક જ ફરિયાદ કરી રહ્યા છે- સ્ક્રીન જોયા પછી આંખોમાં સૂકાપણું કે બળતરા થવી. નેત્ર રોગ નિષ્ણાતોના મતે આંખોની આ ડ્રાયનેસ માત્ર એક સામાન્ય થાક નથી, પરંતુ આપણા શરીરની અંદર ચાલતી ક્ષતિઓનો મોટો સંકેત હોઈ શકે છે.
આંખોની કુદરતી ભેજ છીનવાઈ જવા પાછળના મુખ્ય કારણો
સામાન્ય રીતે એક સ્વસ્થ માનવી એક મિનિટમાં 15થી 20 વાર પોતાની પાંપણો ઝપકાવે છે. જોકે, જ્યારે આપણે કમ્પ્યુટર, લેપટોપ કે મોબાઈલ સ્ક્રીન સામે એકીટશે જોઈએ છીએ ત્યારે પાંપણ ઝપકાવવાનો આ દર ઘટીને માત્ર 5થી 7 વાર થઈ જાય છે.
આપણી પાંપણો વાહનના ‘વાઈપર’ની જેમ કામ કરે છે, જે દરેક વખતે આંખની સપાટી પર અશ્રુઓની એક રક્ષણાત્મક અને ભેજવાળી પરત લપેટે છે. ઓછી પાંપણો ઝપકાવવાથી આ ભીનાશ હવામાં ઝડપથી બાષ્પીભવન થઈ જાય છે, જેનાથી આંખો સુકાઈ જાય છે.
ડિજિટલ આઈ સ્ટ્રેન અને કમ્પ્યુટર વિઝન સિંડ્રોમ
કલાકો સુધી સ્ક્રીન સામે બેસી રહેવું, સ્ક્રીન અને આંખો વચ્ચે યોગ્ય અંતર ન રાખવું તેમજ ઘરમાં કે ઓફિસમાં ભેજની અછત હોવાને કારણે આંખોના સ્નાયુઓ પર ભારે દબાણ આવે છે.
સતત એક જ અંતરે ફોકસ કરવાથી માથાનો દુખાવો, ઝાંખી દ્રષ્ટિ, આંખો લાલ થવી અને અસહ્ય થાક અનુભવાય છે. તબીબી ભાષામાં આ સ્થિતિને ‘ડિજિટલ આઈ સ્ટ્રેન’ અથવા ‘કમ્પ્યુટર વિઝન સિંડ્રોમ’ કહેવામાં આવે છે, જે લાંબા ગાળે આંખોની રોશની માટે નુકસાનકારક બની શકે છે.
શરીરની અંદર છુપાયેલી બીમારીઓ અને હાર્મોનલ અસંતુલનનો સંકેત
ઘણીવાર આંખોનું સૂકાપણું માત્ર સ્ક્રીન ટાઈમના કારણે નથી હોતું, પરંતુ તે શરીરના આંતરિક રોગોનો ઈશારો હોય છે. આપણી પાંપણોમાં ‘મેઇબોમિયન ગ્લેન્ડ્સ’ નામની તેલીય ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે, જે અશ્રુઓને ઝડપથી સુકાઈ જતાં અટકાવે છે.
સ્વચ્છતાના અભાવે કે ઓછી પાંપણો ઝપકાવવાથી આ ગ્રંથિઓ બ્લોક થઈ જાય છે. આ ઉપરાંત ડ્રાય આઈની સમસ્યા થાઈરોઈડ, હાર્મોનલ ફેરફારો, વિટામિન-ડી અને ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડની ઉણપ અથવા સ્જોગ્રેન સિંડ્રોમ અને રૂમેટોઈડ આર્થરાઈટિસ જેવી ઓટોઈમ્યુન બીમારીઓનું પ્રારંભિક લક્ષણ હોઈ શકે છે.
આંખોની રોશની અને ભેજ જાળવી રાખવાના સરળ તબીબી ઉપાયો
આંખોને ડ્રાયનેસથી બચાવવા માટે આઈ-કેર સ્પેશિયાલિસ્ટ્સ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નિયમો પાળવાની સલાહ આપે છે.
- 20-20-20નો નિયમ: દર 20 મિનિટના સ્ક્રીન વર્ક પછી 20 સેકન્ડનો બ્રેક લો અને 20 ફૂટ દૂર આવેલી કોઈ વસ્તુ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો. આનાથી આંખોના સ્નાયુઓને આરામ મળે છે.
- સ્ક્રીનની યોગ્ય પોઝિશન: સ્ક્રીનને આંખોના લેવલથી 15-20 ડિગ્રી નીચે અને ઓછામાં ઓછું એક હાથ દૂર રાખો.
- યોગ્ય લાઈટિંગ અને વાતાવરણ: એસીની સીધી હવામાં બેસવાનું ટાળો, ઓરડામાં હ્યુમિડિફાયરનો ઉપયોગ કરો અને રાત્રે સૂવાના એક કલાક પહેલાં તમામ ગેજેટ્સ બંધ કરી દો.
- આહાર અને હાઈડ્રેશન: ડાયેટમાં લીલા શાકભાજી, વિટામિન-એ, વિટામિન-ડી અને ઓમેગા-3 સમૃદ્ધ ખોરાક સામેલ કરો તથા દિવસભર પૂરતું પાણી પીવો.



