શું તમે પણ ખાઈ રહ્યા છો ‘ડબલ કાર્બોહાઇડ્રેટ’? રોટલી-ભાતની આ આદત વધારી શકે છે વજન અને ડાયાબિટીસનું જોખમ!

આ પ્રકારની ખાવાની પેટર્નને સામાન્ય રીતે ‘ડબલ કાર્બિંગ’ કહેવામાં આવે છે. તેનો અર્થ એક જ ભોજનમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ ધરાવતા બે મુખ્ય ખોરાકનો સમાવેશ કરવો. જોકે, માત્ર બે કાર્બોહાઇડ્રેટયુક્ત વસ્તુઓ સાથે ખાવાથી જ તે ભોજન અસ્વસ્થ બની જાય એવું નથી. તેમાં કયા પ્રકારના કાર્બોહાઇડ્રેટ છે, તેની માત્રા કેટલી છે અને સાથે પ્રોટીન, ફાઇબર તથા શાકભાજી કેટલાં છે તે પણ એટલું જ મહત્વનું છે.

ડબલ કાર્બિંગ શું છે?
ડબલ કાર્બિંગનો સરળ અર્થ છે એક જ ભોજનમાં બે કાર્બોહાઇડ્રેટયુક્ત ખોરાક એકસાથે ખાવા. જેમ કે રોટલી સાથે ભાત, પાસ્તા સાથે ગાર્લિક બ્રેડ અથવા નૂડલ્સ સાથે ફ્રાઈસ. અહીં મુખ્ય ધ્યાન એક જ પ્લેટમાં રહેલા કાર્બોહાઇડ્રેટના સ્ત્રોતોની સંખ્યા પર હોય છે. જ્યારે જરૂરિયાત કરતાં વધુ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ ખાવામાં આવે છે ત્યારે વાત માત્ર સ્ત્રોતોની નહીં પરંતુ કુલ માત્રાની થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક જ ભોજનમાં ઘણી રોટલી અથવા મોટી માત્રામાં ભાત ખાવાથી કાર્બોહાઇડ્રેટનું કુલ સેવન વધી શકે છે.

કયા ખોરાકના સંયોજનથી અજાણતાં ડબલ કાર્બિંગ થાય છે?
રોજિંદા ભોજનમાં મુખ્ય વાનગી સાથે સ્ટાર્ચવાળી સાઇડ ડિશ ઉમેરવાથી પણ ડબલ કાર્બિંગ થઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ભોજન સાથે ફ્રેન્ચ ફ્રાઈસ, બટાકા અથવા છૂંદેલા બટાકા ઉમેરવાથી એક જ પ્લેટમાં કાર્બોહાઇડ્રેટના એકથી વધુ સ્ત્રોત થઈ જાય છે.

Also Read

જમ્યા પછી બસ 10 મિનિટ ચાલવાનું રાખો! આ નાની આદત સ્વાસ્થ્ય માટે બની શકે છે મોટો ફાયદો

શું દાળ-ભાત પણ ડબલ કાર્બોહાઇડ્રેટ છે?
દાળ-ભાતને સામાન્ય રીતે ડબલ કાર્બિંગ ગણવામાં આવતું નથી. ભાત મુખ્યત્વે કાર્બોહાઇડ્રેટ આપે છે, જ્યારે દાળમાં કાર્બોહાઇડ્રેટની સાથે પ્રોટીન અને ફાઇબર પણ હોય છે. જો, કે જો ભાત અને દાળ બંનેનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોય તો ભોજનમાં કુલ કાર્બોહાઇડ્રેટનું પ્રમાણ વધી શકે છે.

Also Read

GIFT Cityમાં દારૂના વેચાણનો ધમાકો! એક જ વર્ષમાં 15 ગણું વધ્યું વેચાણ, આ છે મોટું કારણ

બધા કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ શરીર પર એકસરખી અસર કરે છે?
ના. કાર્બોહાઇડ્રેટનો પ્રકાર પણ એટલો જ મહત્વપૂર્ણ છે. સરળ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ ઝડપથી પચીને ગ્લુકોઝમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને બ્લડ શુગર ઝડપથી વધારી શકે છે. ખાંડ, મીઠાઈ અને ખાંડવાળા પીણાં તેના ઉદાહરણો છે. જટિલ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ સામાન્ય રીતે ધીમે પચે છે અને લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું રાખે છે. આખા અનાજ, ઓટ્સ અને કઠોળ જેવા ખોરાકમાં ફાઇબર પણ હોય છે. બીજી તરફ, ઉચ્ચ GI ધરાવતા કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ બ્લડ શુગર ઝડપથી વધારી શકે છે, જ્યારે લો GI ખોરાક લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ધીમે ધીમે વધારે છે.

બે કાર્બોહાઇડ્રેટ સ્ત્રોત એકસાથે ખાવાથી શરીરમાં શું થાય?
શરીર કાર્બોહાઇડ્રેટ્સને તોડીને ગ્લુકોઝમાં ફેરવે છે અને તેનો ઉપયોગ ઊર્જા માટે કરે છે. જ્યારે ભોજનમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનું પ્રમાણ વધુ હોય, ખાસ કરીને રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનું, ત્યારે બ્લડ શુગર ઝડપથી વધી શકે છે. તેને નિયંત્રિત કરવા માટે સ્વાદુપિંડ ઇન્સ્યુલિન છોડે છે, જે ગ્લુકોઝને લોહીમાંથી શરીરના કોષો સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે. જો લાંબા સમય સુધી વધુ પડતા કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનું સેવન કરવામાં આવે તો મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.

શું રોટલી અને ભાત સાથે ખાવાથી વજન વધે છે?
માત્ર રોટલી અને ભાત એકસાથે ખાવાથી જ વજન વધે એવું નથી. વજન વધવું મુખ્યત્વે દિવસ દરમિયાન લેવાતી કુલ કેલરી અને શરીર દ્વારા વપરાતી કેલરી વચ્ચેના સંતુલન પર આધાર રાખે છે. રોટલી, ભાત, દાળ, શાકભાજી અને સલાડને યોગ્ય માત્રામાં લઈને સંતુલિત ભોજન બનાવી શકાય છે.

શું ડબલ કાર્બિંગથી ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ વધે છે?
આ જોખમ કાર્બોહાઇડ્રેટના પ્રકાર અને તેની માત્રા પર આધાર રાખે છે. જો દરરોજ મોટા પ્રમાણમાં રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ લેવામાં આવે તો બ્લડ શુગર વારંવાર વધી શકે છે. લાંબા સમય સુધી આવો આહાર ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના જોખમ સાથે જોડાઈ શકે છે.

કોના માટે વધુ કાર્બોહાઇડ્રેટવાળું ભોજન નુકસાનકારક બની શકે?
જેમની શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઓછી હોય અથવા જેમને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓનું જોખમ હોય, તેમણે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સની માત્રા અને પ્રકાર અંગે વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ. વ્યક્તિની ઉંમર, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, સમગ્ર આહાર અને સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ પ્રમાણે જરૂરિયાત અલગ હોઈ શકે છે.

સ્વસ્થ થાળીમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ, પ્રોટીન અને શાકભાજીનું સંતુલન કેવી રીતે રાખવું?
સંતુલિત થાળીમાં શાકભાજીનો મોટો હિસ્સો રાખવો અને તેની સાથે યોગ્ય પ્રમાણમાં પ્રોટીન તથા કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ લેવા મહત્વપૂર્ણ છે. કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ શરીરને ઊર્જા આપે છે, પ્રોટીન સ્નાયુઓ અને પેશીઓના વિકાસ તથા સમારકામમાં મદદ કરે છે, જ્યારે ફાઇબર પાચન અને આંતરડાના સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી છે.

ભાત સંપૂર્ણપણે છોડી દેવો જોઈએ?
ભાત સંપૂર્ણપણે છોડવાની જરૂર નથી. કેટલો ભાત લેવો તે વ્યક્તિની ઉંમર, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, સમગ્ર આહાર અને સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે. જો રોટલી અને ભાત બંને ખાવા હોય તો બંનેનું પ્રમાણ નિયંત્રિત રાખીને બાકીની થાળીમાં પ્રોટીન, શાકભાજી અને સલાડનો સમાવેશ કરી શકાય છે.

ડબલ કાર્બિંગથી બચવા શું કરવું?
રોજિંદા ભોજનનું આયોજન એવી રીતે કરવું જોઈએ કે એક જ ભોજનમાં કાર્બોહાઇડ્રેટના અનેક સ્ત્રોતનું પ્રમાણ જરૂરિયાત કરતાં વધી ન જાય. રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સની જગ્યાએ આખા અનાજ, કઠોળ, ફળો અને ઓછા પ્રોસેસ્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સને પ્રાથમિકતા આપી શકાય છે. સાથે જ ભોજનમાં પૂરતું પ્રોટીન અને ફાઇબર ઉમેરવું વધુ સંતુલિત વિકલ્પ બની શકે છે.

શું ક્યારેક ડબલ કાર્બિંગ કરી શકાય?
એક સ્વસ્થ વ્યક્તિ ક્યારેક-ક્યારેક એક જ ભોજનમાં બે કાર્બોહાઇડ્રેટ સ્ત્રોત લઈ શકે છે. મુખ્ય બાબત તેની કુલ માત્રા અને સમગ્ર દિવસના આહારનું સંતુલન છે.

કસરત કરનારાઓએ ડબલ કાર્બોહાઇડ્રેટ ટાળવું જોઈએ?
લાંબા સમય સુધી અથવા ઉચ્ચ તીવ્રતાની કસરત કરનારા લોકો માટે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ ઊર્જાનો મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે. કસરત દરમિયાન શરીર ગ્લુકોઝ અને સ્નાયુઓમાં સંગ્રહિત ગ્લાયકોજેનનો ઉપયોગ કરે છે. જોકે, તેનો અર્થ એ નથી કે વધુ પડતા રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ લેવા જોઈએ. આખા અનાજ, ફળો અને ઓછા પ્રોસેસ્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સને પ્રાથમિકતા આપવી વધુ યોગ્ય છે.